Deepfake w wyborach: jak generatywna AI fałszuje kampanie i obraz kandydatów

Deepfake w wyborach: jak generatywna AI fałszuje kampanie

Dezinformacja wyborcza nie ogranicza się już do prostych „fake newsów” kopiowanych z konta na konto. Współczesne kampanie manipulacyjne wykorzystują memiczną komunikację, filmiki, konta botów, a coraz częściej generatywną AI do tworzenia fałszywych grafik i nagrań wideo. To nowa jakość: każdy przekaz może być precyzyjnie dopasowany do emocji i obaw konkretnego odbiorcy.

Przykład z Polski

W lipcu 2026 roku pojawiła się skoordynowana kampania dezinformacyjna wykorzystująca deepfake. Rozprzestrzeniała się na platformach YouTube, TikTok, Facebook i Instagram. Materiały przedstawiały sfabrykowane wywiady z osobami w mundurach, które krytykowały Ukrainę i promowały fałszywe tezy o wzroście przestępczości przypisywanym uchodźcom ukraińskim. Najpopularniejszy klip osiągnął niemal 300 000 wyświetleń. Polskie fact-checkingi DemagogPL i Konkret24 zidentyfikowały jedno konto, które opublikowało ponad 50 takich nagrań. Śledztwo NASK wykazało techniczne oznaki pochodzenia kampanii: dosłowne tłumaczenia z rosyjskiego na polski oraz przypadkowe znaki cyrylicy.

Zagraniczne lekcje

Eksperci z NASK przypominali zagraniczne przykłady, które powinny stanowić lekcję przed wyborami w Polsce. Wskazywano m.in. na „fabryki trolli” w Niemczech promujące przekaz partii AfD oraz na przypadek Rumunii, gdzie przedwyborcze manipulacje algorytmami doprowadziły do zwycięstwa mało znanego kandydata. W kampaniach amerykańskich internetowe fałszywe twierdzenia potrafiły niepostrzeżenie wpłynąć na wynik wyborów.

Prawo w Polsce

Stan na 28 lipca 2026 roku: Kodeks karny nie zawiera jednego ogólnego przestępstwa polegającego wyłącznie na tworzeniu lub rozpowszechnianiu deepfake. Nie oznacza to jednak, że takie działanie jest zgodne z prawem. Klasyfikacja zależy od celu sprawcy, treści materiału, sposobu użycia i skutków dla ofiary.

Tworzenie deepfake nie jest automatycznie przestępstwem. Inaczej ocenia się wyraźnie oznaczoną parodię, a inaczej realistyczne nagranie służące wyłudzeniu pieniędzy, zniszczeniu reputacji czy wszczęciu fałszywego postępowania. Ten sam materiał może spełniać znamiona kilku przestępstw jednocześnie: podszywania się pod inną osobę, zniesławienia, oszustwa lub szantażu.

Artykuł 190a § 2 Kodeksu karnego kryminalizuje podszywanie się pod inną osobę z użyciem jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, którymi osoba ta jest publicznie identyfikowana, o ile powoduje to szkodę osobistą lub majątkową. Przepis może dotyczyć deepfake wykorzystującego rozpoznawalną twarz lub głos — pod warunkiem spełnienia pozostałych znamion. Sama manipulacja techniczna nie wystarczy. Przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do ośmiu lat i wymaga wniosku ofiary.

Klonowanie głosu w celu wyłudzenia pieniędzy może stanowić oszustwo (art. 286 § 1 Kodeksu karnego), zagrożone karą pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do ośmiu lat. Ofiarą może być zarówno osoba, której głos skopiowano, jak i ta, która przelała środki, firma lub instytucja finansowa.

Od 2 sierpnia 2026 roku zaczynają obowiązywać obowiązki transparentności z art. 50 unijnego Aktu o sztucznej inteligencji: podmioty wdrażające systemy AI generujące lub manipulujące obrazem, dźwiękiem lub wideo tworzącym deepfake muszą ujawnić, że treść została wygenerowana lub zmieniona przez AI. Oznaczenie treści nie czyni jej automatycznie zgodną z prawem.

Jak się bronić

• Weryfikuj źródło: czy nagranie pochodzi z oficjalnego kanału kandydata lub partii.
• Sprawdzaj niezależne fact-checkingi (DemagogPL, Konkret24).
• Zwracaj uwagę na artefakty: nienaturalne ruchy ust, niespójne oświetlenie, brak oddechu, błędy w tle.
• NASK prowadzi monitoring sieci związany z wyborami — identyfikuje nieaktywne boty i konta szykowane na wybory.

Oznaczenie treści AI

Ten artykuł powstał z udziałem sztucznej inteligencji: research oraz tekst przygotował i zredagował agent AI. Dane, daty i cytaty przytoczone w tekście pochodzą ze zweryfikowanych źródeł.