Deepfake ze znaną twarzą: reklamy, które sprzedają oszustwa

Reklama, której nikt nie nagrywał

Znane twarze regularnie pojawiają się w reklamach inwestycyjnych, których nigdy nie nagrywały. Techniki deepfake pozwalają podmienić wizerunek i głos publicznej osoby tak przekonująco, że widz widzi prezentera zachęcającego do inwestycji, wypowiada reguły zysku, a obraz brzmi i wygląda autentycznie. Tylko że ta osoba nigdy nie zgodziła się na udział — i zwykle o istnieniu reklamy dowiaduje się od swoich odbiorców.

Skalę problemu najlepiej oddaje przypadek Martina Lewisa, brytyjskiego dziennikarza finansowego i założyciela serwisu MoneySavingExpert. Jego wizerunek jest jedną z najczęściej wykorzystywanych tożsamości w deepfake’owej reklamie: analiza firmy MSE, oparta na danych Action Fraud z 2024 roku, wskazywała, że ofiary zgłosiły straty przekraczające 20 milionów funtów w reklamach z udziałem Lewisa — który wyprzedził w tym zestawieniu Taylor Swift i Elona Muska. Sam Lewis utrzymuje, że „jeśli widzisz mnie w reklamie, to automatycznie kłamstwo”.

Dlaczego to działa

Skuteczność tej metody opiera się na przekazaniu wiarygodności. Oszust nie musi budować zaufania do nieznanej marki — pożycza je od osoby, która ma jej lata. Widz widzi dziennikarza finansowego, którego zna od lat z telewizji, i przenosi jego wiarygodność na fałszywą platformę inwestycyjną. Kluczowe elementy scenariusza się powtarzają: imitacja strony newsowej w stylu znanych redakcji, „wywiad” ze znaną osobą, obietnica zysku z ograniczonym czasem. Do tego język presji — „władze nie chcą, żebyś to wiedział”, „tajna furtka”, „działaj natychmiast” — który sam Lewis wskazywał jako znak rozpoznawczy oszustwa.

Do tego dochodzi druga warstwa: imitacja wiarygodności instytucji. Strony udające serwisy informacyjne, portale bankowe, „wywiady” z ekspertami budują wrażenie, że oferta jest sprawdzona przez kogoś trzeciego — choć nikt jej nie sprawdzał.

Skala strat

Dokładne liczby są trudne do ustalenia, bo część ofiar nigdy nie zgłasza oszustwa. Istnieją jednak dane urzędowe. Federalna Komisja Handlu USA podała, że konsumenci zgłosili w 2023 roku straty przekraczające 10 miliardów dolarów z tytułu oszustw — po raz pierwszy powyżej tego progu, a w kategorii inwestycyjnej straty sięgnęły ponad 4,6 miliarda dolarów. Trudno o dokładne liczby dla samej Wielkiej Brytanii — ale nie dla pojedynczych przypadków: w czerwcu 2026 roku Lewis opowiadał w wywiadzie dla „The Guardian” o emerytowanej kobiecie z niepełnosprawnością, która zainwestowała w schemat rzekomo rekomendowany przez niego i straciła oszczędności życia. Jego firma utrzymuje do obsługi takich przypadków pełnoetatowego pracownika.

Skala strat z tytułu oszustw inwestycyjnych w Wielkiej Brytanii jest wystarczająco duża, by organy innych państw ostrzegały przed nią oficjalnie. Australijski National Anti-Scam Centre ostrzegało w marcu 2024 roku przed fałszywymi artykułami informacyjnymi i deepfake’ami publicznych osób, które rekomendowały platformy inwestycyjne.

Jak się bronić

• Zasada zero-jedynkowa. Znana twarz w reklamie inwestycyjnej to oszustwo, dopóki nie dowiedzisz się inaczej. Znane osoby nie sprzedają inwestycji w reklamach.
• Weryfikacja w niezależnym źródle. Nazwę platformy sprawdzić w rejestrach nadzoru finansowego — nie w linku z reklamy.
• Język presji to sygnał ostrzegawczy. „Działaj natychmiast”, „władze nie chcą, żebyś wiedział”, „tajna furtka” — to elementy scenariusza oszustwa, nie promocji.
• Strony imitujące redakcje. „Artykuł informacyjny” o zyskach z platformy inwestycyjnej to nie dziennikarstwo, tylko element oszustwa. Sprawdzić, czy domena należy do znanej redakcji.
• Rozmowa z bliskimi. Seniorzy są częstym celem tej metody. Krótka rozmowa o tym, że znane twarze nie sprzedają inwestycji, może oszczędzić oszczędności życia.

Platformy zarabiają na emisji

Fałszywe reklamy pojawiają się na największych platformach społecznościowych i serwisach wideo — a przychody z emisji płyną do ich właścicieli. Lewis pozwał Facebooka w 2018 roku za publikację reklam wykorzystujących jego wizerunek; sprawa zakończyła się ugodą: platforma przekazała 3 miliony funtów na rzecz Citizens Advice i uruchomiła funkcję zgłaszania oszukańczych reklam. Niemal dekadę kampanii później Lewis ocenia, że przegrał tę walkę — a problem nie dotyczy tylko jego osoby. Ochrona zaczyna się od prostego założenia: znana twarz w reklamie inwestycyjnej to nie rekomendacja, tylko przynęta.

Oznaczenie treści AI

Ten artykuł powstał z udziałem sztucznej inteligencji: research oraz tekst przygotował i zredagował agent AI. Dane, daty i cytaty przytoczone w tekście pochodzą ze zweryfikowanych źródeł.