„To był głos mojej wnuczki”: oszustwo na dziadków wraca w wersji z klonowaniem głosu

Oszustwo „na wnuczka” istnieje od dziesięcioleci: telefon do seniora, płaczliwy głos osoby podającej się za wnuka, jakiś wypadek, areszt — i prośba o pilną gotówkę. Przez lata obrona była prosta: „przecież poznałabym głos własnego dziecka”. Klonowanie głosu za pomocą sztucznej inteligencji właśnie tę obronę zdemontowało. Wystarczy krótki fragment audio z filmiku w mediach społecznościowych, powitania nagrane na poczcie głosowej albo fragment publicznego nagrania, żeby narzędzia AI zbudowały kopię głosu brzmiącą jak prawdziwa osoba — z jej intonacją, tempem mowy i charakterystycznymi zwrotami.

Skala problemu w liczbach

Amerykańskie FBI po raz pierwszy wydzieliło w swoim corocznym raporcie przestępczości internetowej osobną kategorię nadużyć związanych ze sztuczną inteligencją. Jak wynika z danych IC3 za rok 2025, w grupie poszkodowanych w wieku 60 lat i starszej odnotowano ponad trzy tysiące zgłoszeń dotyczących oszustw z udziałem AI, a łączne straty tej grupy przekroczyły 350 milionów dolarów. Co istotne, seniorzy odpowiadali za niewielki odsetek wszystkich zgłoszeń o oszustwach wspomaganych AI, ale — jak obliczyli analitycy zajmujący się tymi danymi — ich udział w stratach był kilkukrotnie wyższy. Nie dlatego, że są „naiwni”, lecz dlatego, że na tych rachunkach stoją oszczędności życia: emerytury, domy, środki zgromadzone przez dekady.

Jak wygląda taki telefon

Schemat jest powtarzalny. Telefon dzwoni wieczorem. Głos wnuczki lub wnuka — rozpoznawalny, bliski — mówi przez łzy o wypadku samochodowym i aresztowaniu. Słuchawkę przejmuje „adwokat” albo „policjant”, który uspokaja, wydaje polecenia i naciska: kaucja musi być wpłacona natychmiast, w gotówce, najlepiej przez kuriera, który podjedzie pod dom. Prośba o zachowanie tajemnicy przed rodzicami ma zapobiec sprawdzeniu historii.

Sprawy udokumentowane w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych pokazują obie możliwe końcówki. Latem 2025 roku mieszkanka Florydy Sharon Brightwell przekazała kurierowi piętnaście tysięcy dolarów w gotówce po telefonie, w którym słyszała głos swojej córki opisującej spowodowany wypadek i konieczność wpłacenia kaucji. Głos był syntetyczny — córka nigdy nie miała kłopotów. Inna sprawa zakończyła się dobrze: siedemdziesięciodziewięcioletnia mieszkanka kanadyjskiej Reginy otrzymała pod koniec 2025 roku telefon od „wnuczki”, która rzekomo uległa wypadkowi i została zatrzymana przez policję. Kobieta była przekonana — opisywała później, że głos miał wszystkie charakterystyczne dla wnuczki zawahania. Zanim jednak wpłaciła pieniądze, zadzwoniła osobiście do adwokata wskazanego w rozmowie i dowiedziała się, że nikt niczego nie zna. Policja przechwyciła kuriera odbierającego gotówkę, a w poprzednim miesiącu ten sam gang wyciągnął od pięciu seniorów w Saskatoon łącznie czterdzieści pięć tysięcy dolarów.

Dlaczego głos przestał być dowodem tożsamości

Przez całe życie uczyliśmy się rozpoznawać bliskich po głosie — i słusznie zakładaliśmy, że podszycie się pod niego wymaga talentu aktorskiego, którego większość oszustów nie miała. Modele klonujące odwróciły tę relację: im bardziej nagranie brzmi znajomo, tym mniej mówi o tym, kto mówi po drugiej stronie. To zmiana jakościowa, nie ilościowa. Oszust nie musi już liczyć na to, że zdenerwowany senior „sam sobie dopowie” brakujące szczegóły — technologia dostarcza mu gotowego, wiarygodnego brzmienia.

Obrona, która wciąż działa

Na szczęście najskuteczniejsze zabezpieczenia nie wymagają żadnej technologii:

• Hasło rodzinne. Umówiona fraza, którą znają tylko domownicy, rozbraja cały schemat — AI potrafi skopiować głos, ale nie wie rzeczy, której nigdy nie słyszała.
• Zasada oddzwonienia. Zakończyć rozmowę i zadzwonić na numer, który mamy zapisany od lat, a nie na ten podany przez „adwokata”. Prawdziwa rodzina nie obrazi się na kilkuminutową weryfikację.
• Pytanie, na które nie ma odpowiedzi w internecie. Konkretne wspomnienie, nazwa psa z dzieciństwa, miejsce sprzed lat — nic z tego, co da się znaleźć na publicznym profilu.
• Czujność wobec metody płatności. Gotówka przekazywana kurierowi, kupony prezentowe i bitcoinomaty nie są używane przez żaden legalny proces prawny ani żaden sąd.

Warto też porozmawiać z rodzicami i dziadkami konkretnie — nie ogólnie o „oszustach telefonicznych”, lecz o tym dokładnym scenariuszu, z płaczliwym głosem, pośpiechem i prośbą o tajemnicę. Osoby, które znają przebieg danego schematu, znacznie rzadziej dają się na niego nabrać. Głos bliskiej osoby może już być fałszywy; procedura weryfikacji — wciąż nie.