Sąd, którego nie ma: kiedy prawnik cytuje AI

Precedens, którego nie było

W maju 2023 roku adwokat Stephen Schwartz złożył w sądzie federalnym w Nowym Jorku (S.D.N.Y.) memorandum, które zawierało sześć cytowanych orzeczeń. Sąd rozpoznał problem szybciej niż większość — wszystkie cytowane sprawy były wygenerowane przez ChatGPT. Nie istniały. Sędzia P. Kevin Castel nałożył grzywnę 5000 USD za złe zachowanie zgodnie z zasadą 11 (Rule 11) i wymagał od kancelarii poinformowania sędziów o ograniczeniach AI.

Sprawa Mata v. Avianca stała się symbolem, ale nie końcem. Do kwietnia 2025 baza AI Hallucination Cases zarejestrowała ponad 1300 podobnych incydentów w postępowaniach sądowych. W 2025 roku lista sankcji znacząco się wydłużyła — i zaczęły pojawiać się nie tylko grzywny, ale też usunięcia z prowadzenia spraw oraz skierowania do komisji dyscyplinarnych.

Sprawy z 2025 roku — co się zmieniło

Według zweryfikowanego zestawienia Layer3Labs (2025) opartego na orzeczeniach sądowych i komunikatach prasowych:

• Wadsworth v. Walmart (D. Wyo., 2025) — prawnicy z firmy Morgan & Morgan złożyli pismo z ośmioma fałszywymi orzeczeniami wygenerowanymi przez wewnętrzne narzędzie AI. Lead lawyer został ukarany grzywną 3000 USD i utracił status pro hac vice (prawo do występowania przed sądem); dwóch innych prawników otrzymało grzywny po 1000 USD.
• Coomer v. Lindell (D. Colo., 2025) — obrońcy myPillow złożyli brief z prawie 30 błędami i halucynowanymi orzeczeniami. Sędzia Nina Wang nałożyła grzywny 3000 USD na dwóch prawników.
• Johnson v. Dunn (N.D. Ala., 2025) — trzech prawników z kancelarii Butler Snow złożyło wnioski z pięcioma fałszywymi sprawami z ChatGPT. Sędzia Anna Manasco usunęła ich z prowadzenia sprawy, udzieliła upomnienia i skierowała do stanowej rady adwokackiej.
• Park v. Kim (2nd Cir., 2024) — adwokat zacytował nieistniejące orzeczenie z ChatGPT w odpowiedzi procesowej. Sąd apelacyjny skierował go do komisji dyscyplinarnej.

W każdym z tych przypadków wspólny wzór: model generuje tekst, który wygląda wiarygodnie — z nazwiskami sędziów, datami, numerami spraw — ale odnosi się do orzeczeń, które nigdy nie zapadły. Prawnicy nie weryfikują, bo zakładają, że AI „zna” prawo. To błędne założenie już kosztowało kariery i reputacje.

Dlaczego to ważne poza sądem

Problem nie dotyczy tylko adwokatów. W 2025 roku badanie przeprowadzone przez zespół z Queensland University of Technology zastosowało model BERT do analizy 2 647 471 artykułów naukowych w dziedzinie onkologii — i wskazało, że około 9,87% (261 245) wykazuje wzorce charakterystyczne dla fabryk publikacji. W medycynie, naukach prawnych i technicznych zjawisko halucynacji AI staje się nie tylko kwestią etyki, ale też ryzyka systemowego: jeśli sąd działa na podstawie fałszywego orzeczenia, a lekarz diagnozuje na podstawie wygenerowanego artykułu, konsekwencje są realne.

Zgodnie z zasadą 11 i analogicznymi regulacjami w innych jurysdykcjach sąd może wyciągnąć konsekwencje za „złe zachowanie” nie tylko wobec strony, ale też wobec pełnomocnika. To oznacza, że korzystanie z AI w pracy prawniczej przestaje być kwestią wygody — staje się kwestią zawodowej odpowiedzialności.

Co można robić

W praktyce prawniczej zaleca się:

• Weryfikacja oryginału — każdy cytowany przypadek musi być znaleziony w oficjalnej bazie (Westlaw, LexisNexis, PACER). Nie wystarczy odczytać z tekstu wygenerowanego przez model.
• Ograniczenie zaufania — model AI nie ma dostępu do aktualnych orzeczeń w czasie rzeczywistym; jego wiedza ma datę odcięcia i nie obejmuje lokalnych przepisów.
• Zgłoszenie błędu — jeśli halucynacja zostanie wykryta po złożeniu dokumentu, należy niezwłocznie poinformować sąd, a nie bronić błędu.
• Edukacja zespołu — kancelarie muszą traktować AI jako narzędzie pomocnicze, nie zastępstwo analityka prawa.

Sąd, którego nie ma, może być generowany w ułamku sekundy. Ale skutki jego pozornego istnienia — błędne wyroki, niesłuszne aresztowania, zniszczone kariery — są realne. W erze generatywnej AI odpowiedzialność za weryfikację pozostaje po stronie człowieka.

Źródła: Layer3Labs — Case List (2025), oparty na orzeczeniach: Mata v. Avianca (S.D.N.Y. 2023), Wadsworth v. Walmart (D. Wyo. 2025), Coomer v. Lindell (D. Colo. 2025), Johnson v. Dunn (N.D. Ala. 2025), Park v. Kim (2nd Cir. 2024); Queensland University of Technology / BNJ (2025) — analiza 2,6 mln artykułów onkologicznych z wykorzystaniem BERT.