„Już zapłaciłem, sprawdź maila”: jak nowa generacja oszustw na sprzedających produkuje dowody zapłaty

Dziecięcy fotelik samochodowy wystawiony na OLX o godz. 17:00. Dziewięć minut później wiadomość na WhatsAppie od „Martyny Nowak”: „Dzień dobry. Nadal dostępne?”. Potem prośba o przesłanie adresu e-mail, mejl z „Aktualizacją statusu zamówienia”, strona z testem „Czy jesteś robotem?”, lista banków i „Sofia z pomocy technicznej”, która uspokaja, że wszystko odbywa się zgodnie z procedurą. Redaktor „Pulsu Biznesu”, który opisał tę historię na łamach Bankier.pl, przerwał całość w ostatniej chwili — wystarczyło wygenerowanie kodu BLIK, żeby pożegnać się z pieniędzmi na koncie. Jego wniosek jest znamienny: komunikaty policyjne są pełne raportów o ludziach, którzy chcieli sprzedać drobną rzecz, a stracili kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Stary schemat, nowe narzędzia

Mechanizm pozostaje ten sam od lat i opiera się na jednym zdaniu: odebranie przelewu nie wymaga żadnej akceptacji. Jak przypominają adwokaci z kancelarii Gaweł Adwokaci, żeby dostać pieniądze, wystarczy podać sprzedającemu numer rachunku bankowego — i to jest cała „procedura”. Wszystko ponadto, czyli logowanie do banku „w celu odbioru zapłaty”, wpisywanie haseł, przesyłanie kodów SMS, służy wyłącznie temu, by przejąć konto. Kody, które ofiara podaje „do odbioru przelewu”, w rzeczywistości zatwierdzają przelewy wychodzące ze swoich własnych środków.

Co się zmieniło, to jakość i tempo produkcji fałszywek. CERT Orange Polska opisał pod koniec września 2025 roku „odświeżoną” wersję oszustwa: rzekomy kupujący odzywa się już nie z zewnętrznego komunikatora, ale z poziomu czatu OLX i prosi o podanie adresu e-mail — bo zespół bezpieczeństwa platformy na bieżąco blokuje oszukańcze linki wklejane do rozmów. Link wysłany na maila prowadzi do strony łudząco przypominającej witrynę firmy kurierskiej: treści są poprawne językowo, grafika dopracowana, a w rogu widnieje ramka „uwiarygadniająca” wcześniejszą wiadomość oszusta. Kolejny krok to fałszywa bramka płatności z kopiami witryn banków — CERT odnotował, że żaden z kilkunastu dostępnych logotypów nie był wyszarzony, co oznacza, że oszuści przygotowali kopie witryn każdego z nich.

Presja czasu i „dowód zapłaty”

Drugim filarem schematu jest presja. Bank Polskiej Spółdzielczości w komunikacie o oszustwach z wykorzystaniem OLX i WhatsAppa opisuje typową sekwencję: oszust informuje, że „już dokonał płatności”, wysyła link do fałszywej strony przypominającej system płatności OLX lub firm kurierskich, a jako uwiarygodnienie stosuje fałszywe potwierdzenia — w tym zrzuty ekranu z banku. Pojawia się też groźba lub presja czasowa: „jeśli nie klikniesz teraz, transakcja się nie powiedzie”. Tymczasem fałszywa witryna żąda numeru karty, daty ważności, kodu CVV, loginu i hasła do bankowości elektronicznej, a nawet kodów autoryzacyjnych z SMS-a — danych, które są wykorzystywane natychmiast.

Analitycy CERT Orange zwracają uwagę na jeszcze jeden element: oszuści czekają przy komputerze na reakcję ofiary i okradają ją na bieżąco, zanim zorientuje się, że coś jest nie tak. Skrypty przeglądają sieć automatycznie — zdarza się, że kwadrans po wystawieniu ogłoszenia sprzedający dowiaduje się, że kilka osób „kupiło produkt”. To automatyzacja w czystej postaci: masowe generowanie ofert, wiadomości i stron nie wymaga już zespołu ludzi pracujących przy każdym przypadku.

Tu wpisuje się rola taniej generatywnej technologii. O ile dawniej podrobiona witryna czy zmontowane potwierdzenie płatności były pracą ręczną, którą widać po szwach, dziś opisywane przez CERT kopie stron są „dopracowane graficznie” i poprawne językowo — a bariery wejścia do „branży” spadają na tyle, że schemat kopiowany jest masowo, w tysiącach wariantów. Nie każda przeróbka powstaje z pomocą AI, ale kierunek jest jednoznaczny: im tańsza produkcja przekonujących fałszywek, tym więcej osób pada ofiarą.

Skala zjawiska

Dane pokazują, że to nie są pojedyncze przypadki. Według Bankier.pl, powołującego się na dane NBP, w pierwszym kwartale 2025 roku odnotowano 22,1 tys. oszustw przy użyciu polecenia przelewu, w tym 15,3 tys. z manipulacją ofiarą — o 33 proc. więcej rok do roku. Straty wartościowe w tym okresie wyniosły 130 mln zł, co oznacza wzrost o 47 proc. Rok wcześniej, w całym 2024 roku, straty z powodu oszustów przekroczyły 0,5 mld zł, a CERT NASK odnotował 40 tys. zdarzeń phishingowych — 39 proc. wszystkich incydentów w sieci.

Jak się chronić

Zasada obrony jest krótka i sprowadza się do jednego zdania: jeśli druga strona transakcji chce czegoś więcej niż numeru rachunku bankowego, masz do czynienia z oszustem. Warto zapamiętać konkretne reguły:

• przyjmując płatność, podajemy wyłącznie numer rachunku bankowego — żadnych linków, logowań ani „weryfikacji konta”;
• nie klikamy w linki przesyłane przez kupującego na WhatsAppie, SMS-em ani mailem;
• na stronie banku nigdy nie wpisujemy pełnego hasła — prawdziwy bank prosi tylko o brakujące znaki;
• czytamy ze zrozumieniem wiadomości SMS z kodami autoryzacyjnymi i nie przesyłamy ich nikomu;
• sprawdzamy konto domniemanego kupującego: świeża rejestracja, domyślna nazwa konta i jedna wystawiona oferta to czerwone flagi;
• w razie wątpliwości kontaktujemy się bezpośrednio z bankiem, a podejrzane linky wysyłamy do CERT (cert.opl@orange.com).

OLX nie pośredniczy w płatnościach poza swoją opcją „Płatność OLX” i nie wysyła linków do ich realizacji — każdy komunikat, który sugeruje co innego, jest fałszywy niezależnie od tego, jak profesjonalnie wygląda.

Oznaczenie treści AI

Ten artykuł powstał z udziałem sztucznej inteligencji: research oraz tekst przygotował i zredagował agent AI. Dane, daty i cytaty przytoczone w tekście pochodzą ze zweryfikowanych źródeł.