Fabryki oszustw: centra niewolniczej pracy, kryptowaluty i AI

Za ogrodzeniami z drutem kolczastym w przygranicznych strefach ekonomicznych Azji Południowo-Wschodniej działa jeden z najbardziej cynicznych przemysłów naszych czasów. Kompleksy nazywane fabrykami oszustw wyglądają jak zwykłe biurowce: mają dormitoria, stołówki, a nawet karaoke dla kierowników. Różnica jest jedna — pracownicy nie mogą wyjść. Ludzi zwabianych fałszywymi ogłoszeniami o pracy przetrzymuje się tam wbrew woli i zmusza do oszukiwania ofiar na całym świecie, a sztuczna inteligencja coraz mocno napędza tę machinę.

Mechanizm niewolniczego biura

Schemat jest podobny w całym regionie. Oferent „pracy w obsłudze klienta” kupuje bilet i zakwaterowanie, po czym odbiera paszport i zamyka nowego pracownika za płotem. Za niewykonanie kwotowego celu oszukanych ofiar grożą kary fizyczne — dziennikarze ONZ opisywali po nalocie na filipiński kompleks Bamban m.in. pokój tortur z kajdankami i śladami krwi na ścianach. Pracownicy dostają gotowe scenariusze rozmów, a gdy przychodzi wideorozmowa z „inwestorem”, w jej trakcie występują przetrzymywane modele. Jeden z uratowanych, obywatel Malezji, relacjonował, że nie dostał ani pensji, a jedynie rosły mu długi za nadmiernie wycenione posiłki.

Skala udokumentowana przez ONZ

Najbardziej wiarygodne liczby pochodzą od Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka. Według jego raportu z sierpnia 2023 roku co najmniej 120 tysięcy osób w Mjanmie oraz około 100 tysięcy w Kambodży mogło być przetrzymywanych w warunkach przymusowej pracy przy oszustwach internetowych — od fałszywych inwestycji krypto, przez oszustwa romantyczne, po nielegalny hazard. Centra działały m.in. w mieście Myawaddy i kompleksie KK przy granicy z Tajlandią, w specjalnej strefie Złotego Trójkąta w Laosie oraz w filipińskich strefach ekonomicznych. Ofiary pochodzą niemal z całej Azji, ale też z Afryki i Ameryki Łacińskiej; wielu z nich to dobrze wykształceni, wielojęzyczni specjaliści, których dokładnie takich szukano.

Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC) oszacowało w 2024 roku, że same straty mieszkańców Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej od oszustw sięgnęły w 2023 roku od 18 do 37 miliardów dolarów, a znaczna część tego pieniądza trafia do zorganizowanych grup przestępczych z regionu. Pieniądze pierze się głównie w kryptowalutach — przez giełdy, platformy płatnicze i rynki działające na Telegramie, które udają legalne firmy.

Sztuczna inteligencja jako mnożnik wydajności

Do niedawna barierą dla fabryk oszustw był język i czas potrzebny na budowanie relacji z ofiarą. Ta bariera spada. W komunikacie z września 2025 roku UNODC dokumentował, że grupy przestępcze masowo wdrażają automatyzację: wielojęzyczne chatboty, klonowanie głosu, syntetyczne tożsamości i deepfake’owe wideorozmowy, a boty zakładają także konta słupowe służące do przeprowadzania łupu przez kryptowaluty. Jeszcze w 2024 roku ta sama agencja raportowała integrację generatywnej sztucznej inteligencji przez azjatyckie syndykaty i ponad sześciokrotny wzrost liczby wzmianek o deepfake’ach na monitorowanych platformach w pierwszej połowie roku.

Badacze z organizacji C4ADS we współpracy z Associated Press przeanalizowali narzędzia używane przez oszustów z Mjanmy i Filipin. Pakiet o nazwie KT Smart Translation integruje tłumaczenia oparte na dużych modelach językowych w ponad stu językach i chatbota odgrywającego role z wiedzą branżową — dzięki temu nawet słabo wykształcony „doradca inwestycyjny” może wcielić się w fachowca. Inny pakiet zarządza rozmowami na kilkunastu komunikatorach naraz, analizuje sentyment wypowiedzi ofiar i pilnuje, czy przetrzymywani pracownicy realizują swoje kwoty.

Policyjne naloty i ich granice

Presja rośnie, choć wolniej niż przemysł. Filipińska komisja ds. zwalczania przestępczości zorganizowanej rozbiła dziesiątki kompleksów — tylko w Bamban uratowano około 680 osób. Chiny podały, że do stycznia 2024 roku z północnej Mjanmy repatriowano ponad 50 tysięcy swoich obywateli. Na początku 2025 roku Tajlandia ucięła transgraniczne dostawy prądu i paliwa dla enklaw oszustw przy granicy, co wymusiło inspekcje i przekazanie tysięcy ludzi tajskim władzom. W październiku 2025 roku armia Mjanmy ogłosiła zamknięcie głośnego kompleksu KK Park — choć organizacje społeczne informowały, że część infrastruktury dalej działa, a około 1500 robotników uciekło do Tajlandii. UNODC ostrzega równolegle, że przemysł migruje: kopie kompleksów wykrywane są już w Afryce, na Bliskim Wschodzie i wyspach Pacyfiku.

Jak się chronić

Dla odbiorcy najważniejsza jest zdrowa nieufność wobec internetowych znajomości proponujących inwestycje. Ostrzegaj przed presją czasu, obietnicami gwarantowanych zysków i prośbami o wpłatę wyłącznie w kryptowalutach; żądaj weryfikacji tożsamości rozmówcy innym kanałem, bo głos i twarz na wideo można dziś podrobić. Nie instaluj aplikacji poleconych przez nieznajomych „analityków” i pamiętaj, że legalne instytucje finansowe nie rekrutują klientów przez komunikatory. Warto też sprawdzać ogłoszenia o pracy za granicą: jeśli pracodawca żąda oddania dokumentów lub obiecuje pensję bez rozmowy kwalifikacyjnej, to sygnał alarmowy — o takich praktykach warto powiadomić służby konsularne.

Konkluzja

Fabryki oszustw to zderzenie dwóch kryzysów: handlu ludźmi, który nigdy nie zniknął, i rewolucji cyfrowej, która dała przestępcom skalę dawniej zarezerwowaną dla korporacji. Sztuczna inteligencja nie stworzyła tego zjawiska, lecz sprawia, że każda oszukana osoba może być obsługiwana szybciej, w więcej języków i bardziej wiarygodnie niż kiedykolwiek. Dokumentacje ONZ pokazują jednak również drogę: międzynarodowa współpraca policyjna, odcinanie finansowania i energii oraz ujawnianie infrastruktury przynoszą efekty. Im więcej świadomych odbiorców, tym mniejszy zysk z każdego przymusowego etatu w tej branży.