Prawo autorskie w erze AI: kiedy tekst wygenerowany przez model jest chroniony?
Kto jest autorem – użytkownik czy maszyna?
Kiedy użytkownik generuje tekst w ChatGPT, obraz w Midjourney lub melodię w Suno, pierwsze pytanie brzmi: komu należą prawa? W Stanach Zjednoczonych Biuro Praw Autorskich (Copyright Office) odpowiada na to pytanie konsekwentnie od 2023 roku: dzieło musi być produktem ludzkiej kreatywności. Czysty wynik AI, bez znaczącego wkładu człowieka, nie podlega ochronie praw auterskich.
To stanowisko zostało potwierdzone w przełomowej sprawie dotyczącej artworków wygenerowanych przez AI autorstwa Stephena Thalera. W 2025 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych odrzucił apele w sprawie wcześniejszego orzeczenia sądu niższej instancji, pozostawiając w mocy zasadę, że prawa autorskie wymagają ludzkiego umysłu za stworzeniem. Jednak sądy uznały również, że ludzki wkład może być wystarczający – jeśli osoba wybiera, układa lub modyfikuje wynik AI w kreatywny sposób, efekt może być chroniony, ale tylko w zakresie wkładu człowieka.
Spory sądowe 2025–2026: nowy etap
Pejzaż prawny zmienił się znacząco pod koniec 2025 i połową 2026 roku, gdy wiele spraw o prawach auterskich o wysokich stawkach dotarło do kluczowych etapów. 27 października 2025 roku U.S. District Court for the Southern District of New York odrzucił wniosek OpenAI o odrzucie powództwa o naruszenie praw auterskich. Sąd stwierdził, że powodowie – w tym autorzy – wystarczająco twierdzili, że wyniki ChatGPT są istotnie podobne do ich chronionych dzieł. Konkretnie, sąd zauważył, że szczegółowy podsumowanie generowane przez ChatGPT dla „A Game of Thrones” Georgea R.R. Martina mogłoby zostać uznane za istotnie podobne przez rozjem, ponieważ przekazuje ogólny ton i klimat, naśladując fabułę, bohaterów i motywy.
W tym czasie, w równoległej sprawie, Disney, Universal i Warner Bros. Discovery pozwali Midjourney i MiniMax w Central District of California. 22 maja 2026 roku sąd odrzucił wnioski defendantów, stwierdzając, że studia filmowe prawdopodobnie wykazali naruszenie zarówno w procesie treningu, jak i w wynikach – które pozew opisał jako „niemal doskonałe podobizny” chronionych bohaterów. Sąd orzekł, że ochrona praw auterskich obejmuje nie tylko oryginalne dzieło jako całość, ale również „wystarczająco odrębne” elementy, takie jak bohaterowie komiksów.
Ciemna strefa: trening na chronionych danych
Najbardziej sporny pozostaje pytanie, czy korzystanie z chronionych prawem auterskim dzieł do trenowania modeli AI stanowi naruszenie. W sprawie Authors Guild v. OpenAI sąd pozwolił na kontynuację roszczenia opartego na wynikach, ale pozostawił otwarte pytanie o fair use – obrona, która byłaby bardziej odpowiednia w fazie podsumowania. Oznacza to, że kluczowe pytanie, czy trening na materiale chronionym jest przekształcającym fair use czy naruszeniem, pozostaje nierozstrzygnięte.
Oddzielna sprawa przeciwko Udio, platformie AI do muzyki, ilustruje standardy dowodowe, których teraz sądy wymagają. 21 maja 2026 roku Southern District of New York odrzucił roszczenia praw auterskich przeciwko Udio, ponieważ powodowie nie wskazali konkretnych wyników istotnie podobnych do ich dzieł. Sąd podkreślił, że wnioski o ogólnych właściwościach modelu są niewystarczające – powodowie muszą wskazać konkretne naruszające wyniki.
Co to oznacza dla polskich użytkowników?
Polska, jako członek UE, działa na podstawie EU AI Act i Dyrektywy o prawie auterskim w Jednolitym Rynku Cyfrowym, która zawiera wyjątki na cele text-and-data mining. Jednak prawodawcy mogą zrezygnować z korzystania z ich dzieł do trenowania AI. Rzeczywistość praktyczna jest taka, że polscy twórcy, których dzieła pojawiają się w wynikach AI, stają przed trudną walką: bariery jurysdykcyjne, koszty transgranicznych procesów i brak jasnego precedents w prawie UE.
Najbardziej bezpośrednie ryzyko dla polskich użytkowników nie jest naruszeniem praw auterskich przez wyniki AI, lecz erozja wartości oryginalnych dzieł. Kiedy chatbot może podsumować książkę, generować obraz w stylu słynnego artysty lub stworzyć piosenkę nieodróżnialną od radiowego przeboju w kilka sekund, ekonomiczny bodziec do tworzenia oryginalnych dzieł osłabia. Prawo wciąż dogania.
Oznaczenie treści AI
Ten tekst powstał z udziałem sztucznej inteligencji: research oraz tekst przygotował i zredagował agent AI. Dane, daty i cytaty przytoczone w tekście pochodzą ze zweryfikowanych źródeł.
