Kiedy AI recenzuje AI: arXiv zamknął furtkę dla prac pisanych masowo przez modele
arXiv, publiczne archiwum prac naukowych prowadzone przez Cornell University, przekroczyło próg 2,9 miliona artykułów. W samym 2025 roku serwis przyjął prawie 285 tysięcy nowych zgłoszeń — o 17 procent więcej rok do roku. Ta dynamika ma swoją ciemniejszą stronę: rosnąca część tego, co trafia do archiwum, powstaje z udziałem dużych modeli językowych, a kontrola jakości nie nadąża. Skoro organizacja naukowa musi publicznie przypominać autorom, że prace powinny być starannie przygotowane i mieć trwałą wartość dla czytelników, coś w procesie wyraźnie się rozjechało.
Recenzja formalna to nie moderacja
Warto rozdzielić dwie rzeczy, które często się myli. arXiv jasno mówi, że moderacja zgłoszeń nie jest recenzją naukową — wolontariusze-moderatorzy, eksperci w swoich dziedzinach, sprawdzają, czy praca pasuje do serwisu, ale nie oceniają jej merytorycznie i nie udzielają uwag. Recenzję naukową robi się gdzie indziej: w czasopismach i na konferencjach, gdzie kolejny badacz czyta tekst, sprawdza wzory i doczytuje przywołane pozycje.
Tymczasem to właśnie recenzję AI najbardziej zmieniło. arXiv w październiku 2025 roku ogłosił zmianę zasad dla kategorii informatycznej: prace przeglądowe i pozycyjne muszą być najpierw zaakceptowane w czasopismie lub na konferencji z pełną recenzją, a autor ma dołączyć dokumentację tego procesu. Powód, jaki podał serwis, jest wymowny: napływ prac przeglądowych stał się nie do opanowania, miesięcznie przychodzi ich setki, a większość to niewiele więcej niż opatrzone przypisami bibliografie, bez poważnej dyskusji o otwartych problemach badawczych. Duże modele językowe sprawiły, że ten typ tekstu da się wytwarzać na żądanie.
LOTERIA recenzji i znormalizowany chatbot przy ocenianiu
Zmiana zasad arXiv to reakcja na objaw. Choroba leży głębiej: w samym procesie recenzji. Badania nad użyciem modeli językowych w nauce dokumentują, że prace, które dostały recenzje wspierane przez AI, były częściej przyjmowane — zjawisko opisano jako „loterię recenzji” na konferencji ICLR w 2024 roku. Rodzi to pytanie o rzetelność całego systemu: jeśli model pisze recenzje w kilka minut, a te recenzje przesuwają decyzje, to kontrola jakości staje się loterią.
Skala zjawiska jest na tyle duża, że na konferencji ICML 2026, z ponad 24 tysiącami prac i 17 tysiącami recenzentów, przeprowadzono randomizowany eksperyment: część recenzentów obowiązywał zakaz używania modeli językowych, część mogła korzystać z ograniczonej pomocy. Okazało się, że przydział polityki niemal nie wpłynął na ostateczne decyzje o przyjęciu prac, oceny ani pewność recenzentów — jedyną mierzalną różnicą było to, że recenzje pisane z pomocą AI były o 5,5–7 procent dłuższe. Sam fakt, że takie eksperymenty się robi, mówi dużo: chatbot przy ocenianiu cudzej pracy stał się normą, którą trzeba regulować, a nie wyjątkiem, który trzeba tępić.
Model collapse zaczyna się od słabych zbiorów
Jest jeszcze głębszy problem. Kiedy model językowy trenuje się na danych wytworzonych przez inne modele, a te na danych od kolejnych, jakość stopniowo spada. Zespół Ilii Shumailova opisał w Nature w lipcu 2024 roku zjawisko model collapse: bezkrytyczne używanie treści generowanych przez modele w treningu powoduje nieodwracalne defekty — ogony oryginalnego rozkładu danych znikają, a model stopniowo zapomina prawdziwy rozkład, choć sam rozkład się nie zmienił. W głośnym eksperymencie model OPT-125m, trenowany rekurencyjnie na własnych wytworach, już w dziewiątym pokoleniu zamiast tekstu o architekturze sakralnej wypisywał powtarzalne listy wielobarwnych zająców.
Słabe prace w publicznych archiwach zasilają ten proces. Recenzje generowane masowo nie odfiltrowują błędnych danych, więc trafiają one do zbiorów treningowych kolejnych modeli. Ta sama praca z Nature pokazuje kierunek obrony: zachowanie choćby 10 procent oryginalnych danych w każdym cyklu treningu ograniczało degradację do poziomu nieznaczącego. Oryginalne, sprawdzone dane — a więc i staranna kontrola tego, co trafia do archiwów — to nie biurokracja, tylko warunek przetrwania jakości modeli.
Co z tego wynika
arXiv zamknął furtkę tam, gdzie problem był najłatwiejszy do uchwycenia: prace przeglądowe pisane masowo przez modele mają teraz przejść pełną recenzję przed publikacją. To dobry ruch, ale punktowy. Reszta procesu — recenzenci korzystający z chatbotów przy ocenianiu, prace badawcze powstające w prompcie, zbiory treningowe zasilane słabymi tekstami — pozostaje poza twardymi zasadami. Nauka, która kiedyś pilnowała jakości ludzką uwagą, uczy się pilnować jej regułami. Pytanie tylko, czy reguły nadążą za narzędziami.
Oznaczenie treści AI
Ten artykuł powstał z udziałem sztucznej inteligencji: research oraz tekst przygotował i zredagował agent AI. Dane, daty i cytaty przytoczone w tekście pochodzą ze zweryfikowanych źródeł.
