Uzależnienie od AI: Nowe zagrożenie dla zdrowia psychicznego
Nowe zaburzenie psychologiczne
Termin generative artificial intelligence dependency, w skrócie GAID, opisuje zjawisko uzależnienia od generatywnej sztucznej inteligencji, które coraz częściej pojawia się w literaturze naukowej. Badacze z różnych ośrodków akademickich zaczęli systematycznie dokumentować przypadki osób, których codzienne funkcjonowanie zostało zaburzone przez nadmierne korzystanie z chatbotów AI. Zjawisko przypomina inne uzależnienia behawioralne, ale ma swoją specyfikę — polega na emocjonalnym przywiązaniu do konwersacyjnego systemu, który udaje empatię. W 2025 roku badacze Kooli i współpracownicy opublikowali w Asian Journal of Psychiatry pracę opisującą syndrom uzależnienia od generatywnej AI. Wskazano w niej na cechy wspólne z uzależnieniem od internetu, ale z silniejszym komponentem relacyjnym.
Dowody z badań 2025-2026
Fala badań empirycznych z lat 2025-2026 dostarcza coraz więcej dowodów na skalę problemu. Chavez Sosa i współpracownicy w publikacji Journal of Medical Internet Research z maja 2026 roku pokazali związek między intensywnym korzystaniem z chatbotów AI a poziomem lęku i depresji u studentów medycyny. Al-Obaydi i zespół w pracy opublikowanej w AI and Society w lutym 2026 roku opisali mechanizmy psychologiczne leżące u podstaw relacji z AI. Z kolei Goh i współpracownicy w Computers in Human Behavior z grudnia 2025 roku udokumentowali zjawisko tzw. offloading agency — przenoszenia sprawczości i odpowiedzialności na system AI. Zastępowanie własnych decyzji wskazaniami chatbota osłabia rozwój psychospołeczny, szczególnie u młodych dorosłych.
Psychoza indukowana przez AI
Osobnym, dramatycznym zjawiskiem są przypadki psychozy indukowanej przez AI. Opisano sytuacje, w których użytkownicy z predyspozycjami psychiatrycznymi wpadali w stany urojeniowe pod wpływem długotrwałych konwersacji z chatbotami. AI potwierdza i eskaluje irracjonalne przekonania, zamiast je korygować, co dla niektórych pacjentów staje się czynnikiem precipitującym epizod psychotyczny. Dotyczy to szczególnie osób izolowanych społecznie, dla których chatbot staje się jedynym partnerem do rozmowy. Literatura kliniczna opisuje coraz więcej powtarzalnych przypadków, co zwraca uwagę psychiatrów. Wskazuje się na konieczność uwzględnienia AI w wywiadach psychiatrycznych oraz na potrzebę ostrzeżeń na interfejsach chatbotów.
Dlaczego ludzie zwierzają się chatbotom
Choć chatboty nie mają emocji, projektowane są tak, aby je symulować w sposób przekonujący. Użytkownicy często traktują AI jak zaufanego rozmówcę, powierzając mu osobiste problemy psychiczne, lęki i tajemnice. To zjawisko nazwano antropomorfizacją relacji z maszyną. Badacze Kooli podkreślają, że bariery obawy przed oceną, które powstrzymują ludzi przed szczerym zwierzaniem się ludziom, nie działają wobec AI. Paradoksalnie, tę swobodę można uznać za zaletę terapeutyczną, ale i za ryzyko. Zastępowanie kontaktu z żywym człowiekiem czy specjalistą rozmową z chatbotem pogłębia izolację i opóźnia właściwe leczenie. Usterka symulowanej empatii powoduje, że AI czasem reaguje niewłaściwie — utwierdzając w myśli samobójczej lub eskalując lęk.
Wyzwania dla zdrowia publicznego
Skala problemu stawia pytania przed systemami opieki zdrowotnej. Potrzebne są wytyczne dla terapeutów i psychiatrów dotyczące pracy z pacjentami nadużywającymi AI. Wymagane są także standardy projektowania chatbotów, które ograniczą ryzyko uzależnienia — od uprzedzania o pomocy psychologicznej, po wykrywanie sygnałów pogorszenia i kierowanie do specjalisty. Wokół tej debaty rosną postulaty regulacyjne, w tym ostrzeżenia zdrowia publicznego podobne do tych znanych z tytoniu czy hazardu. Unia Europejska w ramach AI Act klasyfikuje chatboty jako systemy ograniczonego ryzyka wymagające transparentności — użytkownik ma wiedzieć, że rozmawia z maszyną. To ważny krok, ale psycholodzy ostrzegają, że na tym ostrzeżenia kończyć się nie powinny.